Βίντεο – Ψηφίζουμε Πρόσωπα ή Προεπιλεγμένα “Προϊόντα” Προβολής;

Του Γιώργου Φλωρά

Δείτε την παρουσίαση του άρθρου σε βίντεο:

Ο μηχανισμός της ελεγχόμενης επιλογής

Γιατί ψηφίζουμε «αρίστους», αλλά η χώρα παραμένει στάσιμη;

Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση επαναλαμβάνονται παρόμοιες διακηρύξεις: αξιοκρατία, αριστεία, μεταρρυθμίσεις. Παρά ταύτα, παρά τις υποτιθέμενες «ορθές επιλογές», η Ελλάδα εξακολουθεί να κατατάσσεται χαμηλά στους περισσότερους ευρωπαϊκούς κοινωνικοοικονομικούς δείκτες. Η οικονομική ανάπτυξη παραμένει περιορισμένη, το κόστος ζωής αυξάνεται και η ποιότητα βασικών υπηρεσιών υπολείπεται του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

Το πρόβλημα δεν έγκειται πρωτίστως στη λανθασμένη κρίση των ψηφοφόρων. Η βασική δυσλειτουργία εντοπίζεται σε ένα προγενέστερο στάδιο: πριν ακόμη ο πολίτης κληθεί να ψηφίσει.

Το φίλτρο πριν από την ψήφο

Η διαφθορά και η στρέβλωση της πολιτικής αντιπροσώπευσης δεν εκκινούν την ημέρα των εκλογών. Αντίθετα, θεμελιώνονται στη διαδικασία επιλογής των υποψηφίων. Στο ελληνικό πολιτικό σύστημα, η κατάρτιση των ψηφοδελτίων αποτελεί σχεδόν αποκλειστικό προνόμιο της κομματικής ηγεσίας.

Κατά συνέπεια, πριν ο πολίτης ασκήσει το εκλογικό του δικαίωμα, έχει ήδη προηγηθεί ένα στάδιο προεπιλογής. Οι υποψήφιοι υποβάλλονται σε ένα άτυπο αλλά ουσιαστικό «φιλτράρισμα», το οποίο δεν βασίζεται κυρίως στις ικανότητες, την κοινωνική προσφορά ή την επιστημονική επάρκεια, αλλά στον βαθμό συμβατότητάς τους με το υφιστάμενο σύστημα εξουσίας.

Τα πραγματικά κριτήρια επιλογής

Το κυρίαρχο σύστημα τείνει να επιβραβεύει:

• την προσήλωση στην κομματική πειθαρχία,
• τη συμβατότητα με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα,
• τη διακριτικότητα και την αποφυγή δημόσιας σύγκρουσης.

Αντιθέτως, αποθαρρύνει ή αποκλείει:

• την ανεξάρτητη σκέψη και κριτική στάση,
• τη διάθεση αμφισβήτησης κατεστημένων συμφερόντων,
• την ουσιαστική πολιτική και θεσμική αυτονομία.

Το αποτέλεσμα είναι η συστηματική περιθωριοποίηση ικανών και ανεξάρτητων προσώπων και η προώθηση πολιτικά ελέγξιμων επιλογών.

Το δεύτερο φίλτρο: η κατασκευή της δημόσιας εικόνας

Μετά την προεπιλογή των «κατάλληλων» υποψηφίων, ενεργοποιείται ένα δεύτερο στάδιο: η επικοινωνιακή ανάδειξη. Σημαντικό τμήμα των μέσων ενημέρωσης βρίσκεται υπό τον έλεγχο ή την επιρροή μεγάλων επιχειρηματικών ομίλων. Μέσω αυτών, συγκεκριμένα πολιτικά πρόσωπα προβάλλονται συστηματικά, αποκτούν δυσανάλογη αναγνωρισιμότητα και παρουσιάζονται ως αναπόφευκτες ή «αυτονόητες» επιλογές.

Η αναγνωρισιμότητα αυτή δεν αποτελεί απαραίτητα προϊόν κοινωνικής αποδοχής ή πολιτικής υπεροχής, αλλά αποτέλεσμα συνειδητής επικοινωνιακής στρατηγικής.

Το αποτέλεσμα: ο βουλευτής-οφειλέτης

Όταν ένας πολιτικός εκλέγεται χάρη σε αυτή τη διαδικασία προβολής, γνωρίζει σε μεγάλο βαθμό την προέλευση της εκλογικής του επιτυχίας. Η σχέση είναι σαφής: προβολή οδηγεί στην εκλογή, και η εκλογή δημιουργεί υποχρεώσεις.

Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η πολιτική λογοδοσία μετατοπίζεται. Ο εκλεγμένος εκπρόσωπος δεν αισθάνεται πρωτίστως υπόλογος στους ψηφοφόρους, αλλά σε εκείνους που στήριξαν την ανάδειξή του. Η εκπροσώπηση της κοινωνίας υποχωρεί έναντι της εξυπηρέτησης συγκεκριμένων συμφερόντων.

Το κόστος της διαπλοκής

Η διαπλοκή δεν αποτελεί αφηρημένη έννοια ή θεωρητική κατασκευή. Αντανακλάται άμεσα στην καθημερινότητα των πολιτών. Το σύστημα της ελεγχόμενης επιλογής παράγει υψηλές τιμές, χαμηλής ποιότητας υπηρεσίες και διαχρονική οικονομική στασιμότητα.

Παράδειγμα 1: ο τραπεζικός τομέας

Στην Ελλάδα παρατηρείται διαχρονικά μεγάλη απόκλιση μεταξύ επιτοκίων καταθέσεων και δανεισμού. Οι τράπεζες λειτουργούν υπό καθεστώς περιορισμένου ανταγωνισμού, αποκομίζοντας υπερκέρδη. Η κρατική παρέμβαση παραμένει περιορισμένη, γεγονός που συνδέεται με τη στενή διασύνδεση τραπεζικού και πολιτικού συστήματος.

Παράδειγμα 2: οι τηλεπικοινωνίες

Η χώρα καταγράφει χαμηλές ταχύτητες διαδικτύου και υψηλό κόστος υπηρεσιών σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η απουσία ουσιαστικού ανταγωνισμού και η αδυναμία των ρυθμιστικών αρχών οδηγούν σε στασιμότητα και μειωμένη ποιότητα.

Ο φαύλος κύκλος των συμφερόντων

Το σύστημα λειτουργεί κυκλικά και αυτοτροφοδοτούμενα:

• η κυβέρνηση θεσμοθετεί ρυθμίσεις ευνοϊκές για ισχυρούς οικονομικούς παίκτες,
• τα οικονομικά καρτέλ αποκομίζουν υπερκέρδη και χρηματοδοτούν το κομματικό σύστημα,
• τα κόμματα επιλέγουν πολιτικά «συμβατούς» υποψηφίους,
• η Βουλή αναπαράγει και προστατεύει το πλαίσιο αυτό.

Στο επίκεντρο βρίσκεται ο πολίτης, ο οποίος υφίσταται το κόστος χωρίς ουσιαστική δυνατότητα παρέμβασης.

Η ψευδαίσθηση της επιλογής

Ο πολίτης καλείται να επιλέξει, αλλά μεταξύ επιλογών που έχουν ήδη προεγκριθεί. Η εκλογική διαδικασία καταλήγει να λειτουργεί ως μηχανισμός επικύρωσης και όχι ως πεδίο ουσιαστικής δημοκρατικής απόφασης.

Όσο οι δομικοί μηχανισμοί προεπιλογής παραμένουν αμετάβλητοι, τα αποτελέσματα θα είναι αντίστοιχα: ακρίβεια, περιορισμένη ανάπτυξη και κοινωνική στασιμότητα.

Προοπτικές υπέρβασης

Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν μπορεί να περιοριστεί στην εναλλαγή προσώπων. Απαιτείται αναθεώρηση του ίδιου του τρόπου λειτουργίας του πολιτικού συστήματος.

Λύση 1: Δημοκρατική ανάδειξη υποψηφίων

Οι υποψήφιοι πρέπει να αναδεικνύονται από τη βάση της κοινωνίας και όχι μέσω κλειστών κομματικών μηχανισμών. Η λογοδοσία οφείλει να απευθύνεται στους πολίτες και όχι στην ηγεσία.

Λύση 2: Οικονομική αυτονομία των κομμάτων

Η χρηματοδότηση των κομμάτων πρέπει να προέρχεται αποκλειστικά από τα μέλη τους, χωρίς τραπεζικά δάνεια και επιχειρηματικούς χορηγούς. Ένα κόμμα που εξαρτάται οικονομικά, εξαρτάται και πολιτικά.

Συμπέρασμα

Την επόμενη φορά που θα παρουσιαστεί στην τηλεόραση ένας «επιτυχημένος» πολιτικός, αξίζει να τεθεί ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα:
ποιος χρηματοδότησε την παρουσία του εκεί;

Και, κυρίως, αν η συνεχής επικύρωση αυτού του μηχανισμού συνιστά πραγματική άσκηση δημοκρατίας ή αναπαραγωγή μιας διαρκούς πολιτικής εξάρτησης.

Γιώργος

Φλωράς