Μητσοτάκης, Ανδρουλάκης, Τσίπρας και οι Εναλλακτικές Επιλογές των Ψηφοφόρων

Ανάλυση: Ποιες είναι οι επιλογές των ψηφοφόρων;

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης χαρακτηρίζεται ως ένας άνθρωπος που γνωρίζει από οικονομικά. Ωστόσο, επί του πρακτέου, στα επτά χρόνια διακυβέρνησής του η Ελλάδα φαίνεται να καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά ακρίβειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με πολλούς επικριτές της κυβέρνησης, αυτό οφείλεται στην ανοχή απέναντι στη δημιουργία καρτέλ και στη διαμόρφωση ενός μη ανταγωνιστικού περιβάλλοντος στην οικονομία. Παράλληλα, η ευρέως θεωρούμενη ως άδικη εφαρμογή της τεκμαρτής φορολόγησης στους ελεύθερους επαγγελματίες φαίνεται να πλήττει σοβαρά αυτή την κοινωνική ομάδα, ενώ οι πρόσθετοι φόροι που εισπράχθηκαν λόγω της αύξησης των τιμών στην ενέργεια, τα καύσιμα και τα τρόφιμα δεν φαίνεται, στο σύνολό τους, να επιστρέφουν ανταποδοτικά στην κοινωνία.

Επιπλέον, ο αγροτικός τομέας φαίνεται να έχει πληγεί σημαντικά από το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, καθώς επιδοτήσεις κατευθύνθηκαν σε μη δικαιούχους, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται πλέον πιο επιφυλακτική ως προς την εκταμίευση νέων κονδυλίων προς τον οργανισμό.

Πολλοί, επίσης, κατηγορούν τον Κυριάκο Μητσοτάκη για έλλειψη ενσυναίσθησης, υποστηρίζοντας ότι, έχοντας μεγαλώσει σε ένα προνομιούχο οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον και έχοντας διαγράψει όλη σχεδόν την πολιτική του πορεία εντός του κομματικού μηχανισμού, δυσκολεύεται να αντιληφθεί τα προβλήματα της καθημερινότητας των πολιτών και, κατ’ επέκταση, να δώσει αποτελεσματικές λύσεις.

Είναι αλήθεια ότι η πλειονότητα των πολιτών γνωρίζει σχετικά λίγα για τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, Νίκο Ανδρουλάκη, και ενδεχομένως αναγκάζεται να εξάγει συμπεράσματα από έμμεσες ενδείξεις.

Πόσο εύκολα θα μπορούσε το ΠΑΣΟΚ να μεταρρυθμίσει τον δημόσιο τομέα, όταν το συνδικαλιστικό κίνημα διατηρεί ισχυρά ερείσματα στο κόμμα; Η λογική λέει ότι αυτό θα ήταν δύσκολο.

Αλλαγές στον τραπεζικό τομέα ενώ έκαστος χρωστάει μισό δις στις τράπεζες;

Πόσο εύκολα θα μπορούσαν το ΠΑΣΟΚ και η Νέα Δημοκρατία να αυξήσουν τον ανταγωνισμό στον τραπεζικό κλάδο και να φέρουν τις τράπεζες προ των ευθυνών τους, όταν τα ίδια τα κόμματά τους οφείλουν περίπου μισό δισεκατομμύριο ευρώ το καθένα στις τράπεζες; Και εδώ η λογική οδηγεί στο ίδιο συμπέρασμα. Τα δύο αυτά παραδείγματα είναι ενδεικτικά των εξαρτήσεων που έχουν διαμορφώσει τα συγκεκριμένα κόμματα, εξαρτήσεις οι οποίες, κατά πολλούς, επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία της οικονομίας.

Με το νέο του πολιτικό εγχείρημα, το ΕΛΑΣ, ο Αλέξης Τσίπρας υπόσχεται πολλά. Πέρα από τις προτάσεις για αυξημένη φορολόγηση κατοικιών με πισίνες και αυτοκινήτων μεγάλου κυβισμού —θέσεις που ακούγονται ευχάριστα σε ένα τμήμα των παραδοσιακών ψηφοφόρων της Αριστεράς— προβάλλει συνθήματα όπως «Ηθική επανάσταση, Νέος πατριωτισμός, Νέα μεταπολίτευση».

Ωστόσο, η συνολική ρητορική του δεν φαίνεται να στηρίζει επαρκώς αυτά τα συνθήματα, τα οποία μοιάζουν περισσότερο να έχουν επιλεγεί για να προσελκύσουν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες παρά να αποτελούν το αποτέλεσμα μιας συνεκτικής πολιτικής φιλοσοφίας. Εξάλλου, πρόκειται για έννοιες που είτε έχουν χρησιμοποιηθεί και στο παρελθόν από τον ίδιο είτε έρχονται σε αντίθεση με πράξεις της προηγούμενης πολιτικής του πορείας.

Η «ηθική επανάσταση» θυμίζει το προ του 2015 «ηθικό πλεονέκτημα της Αριστεράς», αλλά συγκρούεται, σύμφωνα με τους επικριτές του, με την πρόσφατη συμμετοχή του στην υπονόμευση του νομίμως εκλεγμένου πρώην προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, Στέφανου Κασσελάκη. Ο «νέος πατριωτισμός» γεννά το ερώτημα ποιον πατριωτισμό υπηρετούσε ο Τσίπρας τις προηγούμενες δεκαετίες της πολιτικής του διαδρομής, ενώ η «νέα μεταπολίτευση» μοιάζει να ακυρώνει ακόμη και τη δική του τετραετή πρωθυπουργική θητεία.

Πρόκειται για έννοιες που εμφανίζονται μάλλον ασαφείς, με περιορισμένη απήχηση στο ευρύ κοινό και ακόμη μικρότερη σύνδεση με το συνολικό νέο αφήγημα που επιχειρεί να παρουσιάσει. Επιπλέον, τίθεται το ερώτημα πόσο «νέα» μπορεί να είναι αυτή η μεταπολίτευση όταν, σύμφωνα με ανακοινώσεις της ίδιας της πλευράς του, το νέο εγχείρημα στελεχώνεται σχεδόν αποκλειστικά από πρώην στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ και του ΠΑΣΟΚ.

Ενδεχομένως να έχουν δίκιο όσοι υποστηρίζουν ότι δεν είναι δίκαιο να αποδίδονται όλες οι αρνητικές οικονομικές συνέπειες της περιόδου διακυβέρνησης Τσίπρα αποκλειστικά στον ίδιο, καθώς η χώρα βρισκόταν υπό καθεστώς μνημονίων και οι βαθμοί ελευθερίας του ήταν περιορισμένοι.

Το παράδοξο, όμως, είναι ότι οι ίδιοι άνθρωποι παρουσιάζουν ως μεγάλο επίτευγμα της διακυβέρνησής του τη δημιουργία του λεγόμενου «μαξιλαριού» των άνω των 30 δισεκατομμυρίων ευρώ και την έξοδο της χώρας από τα μνημόνια.

Βέβαια —και ίσως δεν θα έπρεπε να είμαι τόσο αυστηρός με ανθρώπους που δεν έχουν βασικές γνώσεις οικονομίας αλλά συμμετέχουν κανονικά στην εκλογική διαδικασία— η δημιουργία ενός μεγάλου δημοσιονομικού αποθέματος μέσω υπερφορολόγησης της μεσαίας τάξης δεν μπορεί να θεωρηθεί ιδιαίτερα σημαντικό επίτευγμα. Αυτό πράγματι έγινε «με έναν νόμο και ένα άρθρο».

Αν το συγκεκριμένο αποθεματικό είχε δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα ισχυρής οικονομικής ανάπτυξης και αυξημένης παραγωγικότητας, τότε πράγματι ο Τσίπρας θα δικαιούνταν τα εύσημα. Όμως κάτι τέτοιο δεν συνέβη.

Όσον αφορά τον ισχυρισμό ότι «ο Τσίπρας έβγαλε τη χώρα από τα μνημόνια», η διατύπωση αυτή είναι μάλλον καταχρηστική. Οι πολίτες δεν τον ψήφισαν για να εφαρμόσει τα μνημόνια κατά γράμμα ούτε, ασφαλώς, για να ψηφίσει και ένα τρίτο μνημόνιο. Εκείνο που σήμερα παρουσιάζεται από τους υποστηρικτές του ως επιτυχία αποτελεί, στην πραγματικότητα, την αναίρεση των βασικών προεκλογικών του δεσμεύσεων.

Γνώριζε ο Τσίπρας πως δεν μπορούσε να υλοποιήσει τις υποσχέσεις του;

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν ο Αλέξης Τσίπρας γνώριζε εξαρχής ότι δεν μπορούσε να υλοποιήσει τις υποσχέσεις του ή αν απλώς δεν είχε πλήρη επίγνωση της πραγματικότητας όταν τις διατύπωνε.

Ο Τσίπρας απέτυχε και όχι μόνο στην οικονομία, αλλά και στις θεσμικές μεταρρυθμίσεις

Σε κάθε περίπτωση —και αυτό είναι κάτι που συζητείται λιγότερο— ακόμη και αν τα περιθώριά του στην οικονομική πολιτική ήταν περιορισμένα, θα μπορούσε να είχε προχωρήσει σε σημαντικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις, οι οποίες δεν απαιτούσαν μεγάλα δημοσιονομικά κονδύλια.

Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να ενισχύσει ουσιαστικά την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης από την εκτελεστική εξουσία, να ενδυναμώσει τις Ανεξάρτητες Αρχές και τους ελεγκτικούς μηχανισμούς, ώστε να λειτουργεί το κράτος με μεγαλύτερη διαφάνεια και η αγορά με περισσότερους κανόνες ισονομίας, καθώς και να προχωρήσει σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση, ακολουθώντας επιτυχημένα ευρωπαϊκά πρότυπα.

Δεν προχώρησε σε καμία από αυτές τις αλλαγές. Η αποτυχία της διακυβέρνησής του, επομένως, δεν περιορίζεται μόνο στον οικονομικό τομέα, αλλά επεκτείνεται και στη δημόσια διοίκηση και στους θεσμούς.

Μητσοτάκης, Ανδρουλάκης, Τσίπρας: περιορισμένη επαφή με την πραγματική οικονομία και την καθημερινότητα της αγοράς

Ένα ακόμη κοινό χαρακτηριστικό των τριών πολιτικών αρχηγών —Μητσοτάκη, Ανδρουλάκη και Τσίπρα— είναι ότι τόσο οι ίδιοι όσο και η πλειονότητα των στελεχών τους προέρχονται από τον “κομματικό σωλήνα”, έχοντας περιορισμένη επαγγελματική εμπειρία ως μισθωτοί, μικροί επιχειρηματίες ή αυτοαπασχολούμενοι. Δηλαδή, έχουν περιορισμένη επαφή με την πραγματική οικονομία και την καθημερινότητα της αγοράς.

Είναι, συνεπώς, δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι άνθρωποι με τόσες πολιτικές εξαρτήσεις, ιδεολογικές αγκυλώσεις και περιορισμένη εμπειρία της πραγματικής οικονομίας μπορούν να δημιουργήσουν ένα σταθερό, ανταγωνιστικό και δίκαιο οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον για τους Έλληνες.

Συστημικοί, αντι-συστημικοί και εξώ-συστημικοί ηγέτες

Ίσως, λοιπόν, οι πολίτες θα πρέπει να αναζητήσουν λύσεις σε εξωσυστημικούς πολιτικούς ηγέτες, οι οποίοι διαθέτουν σημαντικά λιγότερες εξαρτήσεις και μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων από τους παραδοσιακούς συστημικούς πολιτικούς, χωρίς ταυτόχρονα να χαρακτηρίζονται από την έντονη ιδεολογική ακαμψία που συχνά συναντάται στους αντισυστημικούς χώρους.

Τέτοιοι εξωσυστημικοί πολιτικοί ηγέτες είναι ο Στέφανος Κασσελάκης, πρόεδρος του κόμματος «Δημοκράτες – ΠΚ», και η Μαρία Καρυστιανού, πρόεδρος του κόμματος «Ελπίδα για τη Δημοκρατία». Ουδείς εκ των δύο έχει εμπλακεί σε σκάνδαλα ή έχει διαχειριστεί δημόσιο χρήμα. Επιπλέον, αμφότεροι διαθέτουν εμπειρία στον ιδιωτικό τομέα —ο οικονομολόγος Στέφανος Κασσελάκης ως επιτυχημένος επιχειρηματίας στις Η.Π.Α. και η Μαρία Καρυστιανού ως αυτοαπασχολούμενη παιδίατρος με σπουδές στην Αγγλία— ενώ, σε γενικές γραμμές, θεωρούνται από πολλούς έντιμοι άνθρωποι.